Aanpassen

Een van de vele kritieken die mijn ouders op mij afvuurden tijdens de puberteit (naast de kritiek dat ik altijd het laatste woord wilde hebben: sowieso niet waar…) was dat ik het kernbegrip ‘aanpassingsvermogen’ niet had meegekregen bij mijn geboorte. In de vele jaren die ik ondertussen wijzer ben geworden, heb ik mij gericht op het ontwikkelen van deze door de mensheid aangeleerde drang om zich naar het algemeen geaccepteerde te conformeren. Ondertussen wil het feit dat ik cum laude zou afstuderen, zou er een masteropleiding Aanpassen aangeboden worden. Deze genialiteit in het wegcijferen van de eigen ‘ik’ en het onvoorwaardelijk overgeven van de persoonlijkheid aan de groep, was voornamelijk een resultaat van langdurig van huis weg zijn, oftewel reizen.
Met het verlaten van het veilige nest ontvouwde zich een nieuwe visie op de wereld. Thuis is het namelijk zo dat mijn lichtelijk afwijkende gedrag ondertussen geaccepteerd wordt. Mijn ouders zagen me dan ook met veel vreugde de wijde wereld intrekken om te ontdekken hoe andere mensen en culturen op mij zouden reageren.
Het was een verschrikking. Al snel merkte ik dat reizen één groot aanpassingsevenement is en dat niet veel mensen je accepteren als je almaar je eigen weg gaat. Ik besloot te veranderen. Ik ontwikkelde al snel een aanpassingspatroon dat ik tot op de dag van vandaag toepas in sociale situaties.

Creatief aanpassen
Creatief aanpassen wil zeggen dat de persoon in kwestie de culturele normen en waarden aanleert, maar plaats laat voor een stukje eigen interpretatie. Hét voorbeeld van creatief aanpassen is doen alsof je de in dat land gebruikelijke taal spreekt. Het uitslaan van krampachtige geluiden die iets weg hebben van het autochtone spraakgebruik zijn volkomen gebruikelijk bij deze vorm van aanpassen. Hierbij hoort het idee dat je maar vaak genoeg zakken chips moet kopen bij de IGA om uiteindelijk de woorden ‘spaart u ook Airmiles’ te kunnen onderscheiden in het onverstaanbare Montrealse Quebecois. Vervolgens pas je pure logica toe en neem je aan dat de caissières deze vraag altijd stellen als je voor de zoveelste keer comfortvoedsel komt kopen. Je antwoordt met een beleefd ‘non’ en, voila: het aanpassen is op creatieve wijze voltooid! Het feit dat ze eigenlijk vroegen of je die zakken chips niet eens zou verruilen voor een gezond stukje fruit doet er niet toe. Je past je tenslotte dubbel aan: en je spreekt verminkt Frans en je vermengt je met de Noord-Amerikaanse cultuur door de consumentenafdeling ‘vet vreten’ een handje te helpen.
Een ander voorbeeld in de categorie ‘je creatief aanpassen via taaluitingen’ is te vinden in Australië. In dit backpackersland ondervind je aan den lijve het vermakelijke aanpassingsvermogen van Nederlanders. Nederlanders hebben er een handje van om na één dag al te strooien met G’day mates! en compleet met cowboyhoed- en laarzen de straten van het cosmopolitische Sydney te bewandelen. Resultaat: super genante situaties voor andere Nederlanders. Ik ben er dan ook als de kippen bij om mij voor te doen als Elske from Norway.

Selectief aanpassen
Deze vorm van aanpassingsvermogen houdt in dat je er simpelweg voor kiest je niet aan te passen.
Bij selectief aanpassen heeft de reiziger in kwestie een wel afgewogen keuze gemaakt om zich simpelweg niet aan te passen. Het gaat hier om omstandigheden waarbij de culturele normen en waarden zo ver van je eigen bed staan, dat het niet mogelijk is je aan te passen.
Als toelichting wil ik graag een anekdote vertellen van mijn reis samen met een vriendin door Oost-Europa. In Slowakije besloten we the beaten track te verlaten en een paar dagen in de frisse berglucht van Terchova te verkeren. Alles fijn en wel, totdat we de bus terug naar Zilina moesten pakken. Het was een zonnige dag en de bus zat volgepakt met vrouwen die even een dagje gingen shoppen in het grijze Zilina. De vochtigheidsgraad was hoog. Gelukkig hadden wij beiden een plekje weten te bemachtigen, tot afgrijzen van die ene hoogbejaarde vrouw die nu steunend en puffend tegen de busdeur stond gedrukt. Op dit punt hadden we ons nog goed aangepast: alle jonge kids zaten op de comfortabele en koele stoelen terwijl de 65-plussers zich moesten vastgrijpen aan de stalen spijlen aan het plafond. Net Nederland. Terwijl we net op het punt stonden positieve commentaren te uiten over dit staaltje pro-jeugdigheid, kwam er een vrouw binnen die zich onmiddellijk vastgreep aan de reling boven ons hoofd. De arm ging omhoog en, als in slowmotion, verscheen er een oerwoud waar het Amazoneregenwoud U tegen zou zeggen. Echt, als mensen tegenwoordig dan toch regenwouden willen neerkappen, ga naar Slowakije! Op dit punt aanbeland besloot ik voor het eerst dat het tijd was voor een verandering in aanpassingstactiek. Voorzichtig keken mijn en vriendin en ik elkaar aan met dezelfde verafschuwing in onze blik. Ik zag haar denken: Leuk dat aanpassen, maar moet ik nu ook zo'n grasmat gaan kweken? Het antwoord kwam toen we beiden tegelijk fluisterden: "Gadverdamme, dat nooit hoor!"

Omdat een verhaal altijd een moraal moet hebben, zal ik me daar maar aan aanpassen. De moraal van dit verhaal is dat aanpassen een kunst is. Tijdens het reizen ben je het verplicht aan het land waar je te gast bent, maar ga niet mee in alle gekte. Je hoeft echt geen stierenvechter in Spanje te worden, Communist in China of Korsakoviaan in Rusland. Denk creatief en selectief. Dan kom je er wel.